Rhif elusen gofrestredig:
1153403
Mewngofnodi:

Cuddair:
Noddir gan Lywoadraeth Cynulliad Cymru
Mathemateg Bellach
newyddion

Rhaglen Dechrau’n Deg yn milwrio’n erbyn twf Addysg Gymraeg
(06-08-2013)

Mae RhAG wedi honni fod un o bolisďau blaenllaw Llywodraeth Cymru, er gwaethaf ewyllys da y sefydliad, yn milwrio’n erbyn ehangu Addysg Gymraeg.
Yn dilyn gwneud cais dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth mae ymatebion yr Awdurdodau Lleol yn dangos nad yw’r ddarpariaeth yn dod yn agos at y canrannau presennol sy’n derbyn addysg Gymraeg. Gwelir y patrwm hwn gan oddeutu hanner siroedd Cymru.

Daw hyn yn sgil lansiad swyddogol Adeiladu Dyfodol Disglair: Cynllun y Blynyddoedd Cynnar a Gofal Plant gan y Prif Weinidog Carwyn Jones ar faes y brifwyl ddoe.

Meddai Ceri Owen Swyddog Datblygu RhAG, “Mae’r ymarferiad hwn wedi amlygu nifer o gwestiynau difrifol iawn am weithredu rhaglen Dechrau’n Deg ar lawr gwlad ac am statws y Gymraeg o fewn y polisi hwn. Does dim monitro manwl yn digwydd, a dim rheolaeth ar sut mae awdurdodau lleol yn gweithredu'r drefn. Yn wir, lleiafrif bychan o siroedd sy’n gwneud yn dda - mae’r gweddill yn tangyflawni’n sylweddol. Yn amlach na pheidio, lleoedd Dechrau’n Deg fydd pwynt mynediad cyntaf nifer cynyddol o deuluoedd i ddarpariaeth blynyddoedd cynnar. Yn gyffredinol dengys y data fod diffygion sylweddol wrth sicrhau cyfleoedd cyfartal i deuluoedd difreintiedig gael mynediad at ddarpariaeth gofal plant Dechrau’n Deg trwy gyfrwng y Gymraeg. Rhaid gofyn pa fath o sylfaen mae’r rhaglen hon yn ei gosod er mwyn cyflawni targedau’r Strategaeth Addysg Cyfrwng Cymraeg? Pa fath o gyd-berthynas sydd rhyngddynt mewn gwirionedd? Oes yma enghraifft o un polisi gan y llywodraeth yn tanseilio a llyffetheirio un arall?”

Aeth ymlaen i ddweud, “Dealltwriaeth RhAG yw fod bwriad i ehangu’r rhaglen Dechrau’n Deg dros y blynyddoedd nesaf trwy fuddsoddiad ariannol sylweddol gan Lywodraeth Cymru. Dyma faes allweddol sy’n gorgyffwrdd â chylch gorchwyl sawl Gweinidog, gan gynnwys Trechu Tlodi, Gofal Plant ac Addysg. O ganlyniad mae angen arweiniad a chyfarwyddyd polisi cenedlaethol o’r canol mewn perthynas â statws y Gymraeg o fewn y rhaglen. Fel y Gweinidog sydd bellach â chyfrifoldeb am yr iaith dylai Carwyn Jones gadarnhau ymrwymiad y Llywodraeth a sicrhau fod y Gweinidogion perthnasol yn gweithredu’n unol â hynny. Mae angen i'r llywodraeth sefydlu arolygiaeth ar gyfer y drefn, a rhoi cyllid yn unig i awdurdodau sy'n rhoi cyfartaledd i'r ddwy iaith yn ôl disgwyliadau lleol am dwf addysg Gymraeg.”

Nodiadau

Ymysg y canlyniadau gwaethaf mae:
Nifer plant yn derbyn darpariaeth gofal plant DD cyfrwng Cymraeg Nifer lleoedd cyfrwng Cymraeg DD ar gael Canran plant Bl.2 yn derbyn Addysg Gymraeg
CNPT 1.5% 4.6% 17.7%
Conwy 9.5% 9.18% 23.7%
Casnewydd 0% 0% 4.6%
Caerdydd 7.7% 12.3% 15%
Abertawe 1.8% 3.71% 13.6%
Sir Gar 25% 30% 55.6%
Merthyr 1% 5% 9.8%
Sir Benfro 12.7% 14% 21.2%
RhCT 9% 11% 20.5%
Torfaen 5% 7% 10.2%
Wrecsam 4.1% 13.1% 12.1%

Casgliadau eraill:

• Trosglwyddo i addysg Gymraeg: canrannau yn isel iawn ac yn amlach na pheidio nodwyd nad oedd y data ym meddiant yr Awdurdod Lleol.
Nododd un ymateb: “Ar hyn o bryd, nid yw’n ofynnol i’r gwasanaeth fonitro pa ysgolion y mae’r plant yn trosglwyddo iddynt, ac o ganlyniad, nid yw’r wybodaeth hwn yn ein meddiant.”
• Niferoedd staff cyfrwng Cymraeg: Ar gyfartaledd mae llai na 1/3 o staff y siroedd yn medru’r Gymraeg (wahân i Gwynedd, Môn a Cheredigion)

• Cwestiynau i’w gofyn o safbwynt yr arferiad presennol o gasglu data am sgiliau ieithyddol staff a natur ieithyddol y darpariaethau yn yr un modd a fod disgwyl rheolaeth lem o safbwynt iechyd a diogelwch, gwiriadau CRB ayb
“Ni chynhaliwyd unrhyw asesiad ac ni chasglwyd unrhyw wybodaeth oedd ymateb sawl sir.” Yn gyffredinol ceir amwysedd a diffyg cysondeb drwyddi draw yn y cyswllt hwn.

Tabl llawn yn nodi’r ymatebion:
AWDURDODAU LLEOL Cyfanswm y plant sy'n derbyn darpariaeth Dechrau'n Deg Nifer a chanran y plant sy'n derbyn darpariaeth Dechrau'n Deg trwy gyfrwng Cymraeg. Nifer lleoliadau Dechrau'n Deg cyfrwng Cymraeg a chyfanswm y lleoedd ar gael o fewn y lleoliadau hynny - gan gynnwys canrannau. Nifer lleoliadau Dechrau'n Deg cyfrwng Saesneg a chyfanswm y lleoedd ar gael o fewn y lleoliadau hynny - gan gynnwys canrannau. Nifer a chanran y plant sy'n trosglwyddo i addysg Gymraeg o leoliadau Dechrau'n Deg. Nifer staff a gyflogir i ddarparu rhaglen Dechrau'n Deg a nifer - ac felly'r ganran - o staff sy'n darparu trwy gyfrwng y Gymraeg Disgyblion Bl.2 yn derbyn addysg cyfrwng Cymraeg
Abertawe 1392 dan 4 oed (rhaglen gyfan) 6 plentyn 2/3 oed 1 lleoliad / 12 lle (1 arall 8 lleoliad / 329 lle Ddim yn cadw'r data ddim yn cadw'r data 13.60%
1 arall yn agor yn Medi (18 lle arall)
Blaenau Gwent 219 23 (11%) 2 leoliad (hyd at 40 lle) 4 lleoliad /170 lle 4 plentyn 22 i gyd (gofal plant) 10% CC 4.30%
Bro Morgannwg 194 44 out of 194 = 23% 1 lleoliad / 48 lle 3 lleoliad / 120 lle (+ 13 gofalwr plant) 27 (14%) 10 allan o 44 = 23% 12.20%
Casnewydd 400 Dim plant ond wedi tendro am 8 lle Dim 12 lleoliad /400 lle Dim (1%) 72 i gyd - dim un CC 4.60%
CNPT 1000 15 (1.5%) 3 lleoliad – 16 lle (4.61%) 18 lleoliad – 331 lle (95.4%) data ddim ganddynt 11 yn uniongyrchol gan CNPT - dim un CC 17.70%
Caerdydd 2900 dan 4 oed (rhaglen gyfan) 21 o deuluoedd (gofal plant) / 7.7% 4 lleoliad / 62 lle (12.3%) 13 lleoliad / 440 lle (87.6%) Ddim yn cadw'r data 15%
Caerffili 327 40 (12%) 40 lle (potensial i 112) 14 lleoliad / 287 lle 15 (23%) 59 uniongyrchol gan y sir (6 CC) 16.70%
Ceredigion 429 91 13 / 83 lle (88%) 9 lleoliad / 11 lle (12%) 56 (61.5%) 20 (13 CC) (65%) 73.30%
Conwy 232 22 (9.5%) 2 / 13.3% o'r ddarpariaeth 13 lleoliad / 515 lle (86.7% ) 37 (15.95%) 89 (23 CC) 25.8% 23.70%
52 lle (9.18%) o'r lleoedd
Sir Ddinbych 704 23, sy’n 14% (gofal plant) 2 / 42 lle 9 lleoliad (1 dwyieithog) / 389 lle cofrestredig data ddim ganddynt heb ddarparu'r data'n iawn 23.20%
Sir y Fflint 133 16 (12%) 3 lleoliad / methu cadarnhau nifer lle methu cadarnhau nifer methu cadarnhau 40 / 6 cyf Cymraeg 6.80%
Sir Gaerfyrddin 218 gofal plant 55 (25%) 5 lleoliad allan o 13 (38%) 66 lle (30%) 9 lleoliad (69%) cynnwys 1 'dwyieithog' ddim yn ofynnol monitro'r data hwn 31% o'r staff cyfan 55.60%
Gwynedd 154 plentyn 154 (100%) 5 lleoliad / 213 lle i gyd dim 154 (100%) 57 (100%) 98.40%
Merthyr 632 1% 1 lleoliad (10 lle - 5 %) 1 heb gofrestru(12lle) 7 / 163 lle (88%) Sir ddim yn dal y data 26 / 2.5 cyf Cymraeg 9.80%
Mynwy 82 4 (4.8%) 1 lleoliad / provised on ad hoc basis 4 settings minimum 28 places 0% 0% 4.60%
Sir Penfro 688 o blant dan 4 oed 22 (12.7%) Dim un lleoliad CC penodol 4 / 248 lle 47 (16.6%) 46/ 3 CC (7%) 21.20%
1 Lleoliad C/S 36 lle, 18 (am) 18(pm)
Pen-y-bont ar Ogwr 179 o blant gofal plant 26 (14%) cyf Cymraeg 3 lleoliad CC /26 lle / 13% 5 lleoliad / 168 lle / 87% 12/13 53 /42 (79%) trosg 39 i gyd / 11 (28%) CC 9.50%
Powys 546 plentyn yn derbyn darp 25 allan o 110 ( 22.7%) 3 /40 lle (30%) 8 / 92 lle (70%) data ddim ganddynt 30 i gyd / 7 CC (23.3%) 19.40%
RhCT 370 gofal plant 34 /9% 3 lleoliad allan o 20 (15%) 1 / 20 lleoliad (85%) 20.50%
Torfaen 186 gofal plant 9 plentyn (5%) 2 lleoliad / hyd at 16 lle 12 / 226 lle DD / 2 childminder (3 lle pellach) 7 plentyn (5.6%) 57 i gyd / 4 CC (7%) 10.20%
2 ofalwraig plant(4 lle ychwanegol)
Wrecsam 194 8 children – 4.1% 2 lleoliad / 24 lle 12 / 182 lle 7 plentyn (90%) 77 i gyd / 12 CC (16%) 12.10%
Ynys Môn 372 100% 5 lleoliad / 88 lle dim ddim yn casglu'r data 22 i gyd (95%) 1 dysgwr 75.20%
*** Data yn edrych ar y flwyddyn 2012/13
Am ragor o wybodaeth cysylltwch â Ceri Owen, Swyddog Datblygu RhAG ar 07912175403 neu ceri@rhag.net


Yn ôl i'r rhestr newyddion >