Newyddion

-
Cyngerdd i godi arian at ymgyrch ysgol Gymraeg Trefynwy 19-05-2018






-

Ysgolion cynradd Caerdydd 02-05-2018

-

Mae gwybodaeth am fynediad i ysgolion cynradd Caerdydd fis Medi nesaf ar gael sydd braidd yn siomedig unwaith eto. Mae cyfanswm o 771 plentyn wedi ceisio lle eleni o gymharu ac 847 y llynnedd a 714 wedi cael lle o gymharu â 718 y ffigwr terfynnol Hydref diwethaf. Felly am yr ail flwyddyn mae diffyg twf a nifer llai wedi cael lle o gymharu â chyfanswm o 747 yn 2016.

Mae 8 ysgol yn llawn (10 y llynedd) sef Y Wern, Treganna, Melin Gruffydd, Mynnydd Bychan, Pencae, Nant Caerau a Penypil gyda Glan Ceubal yn llawn am y tro cyntaf. Mae’r grwp yng nghanol gogledd Caerdydd sef Y Wern (13 yn methu), Melin Gruffydd (6), Mynydd Bychan (11) a Pencae (7) o dan llai o bwysau gyda 37 wedi’u gwrthod eleni yn lle’r 66 a wrthodwyd y llynedd, ond mae’n amlwg bod y galw yn yr ardal llydan hwn yn parhau yn broblem nad oes ond un ffordd o’i ddatrys sef darparu rhagor o le rhywle cyfleus sy’n golygu ar safle arall am nad oes modd ehangu’r un o’r 4 ysgol ar eu safleoedd presennol. Dyw problemau’r 4 ysgol arall ddim mor dwys: mae cynlluniau ar y gweill i ehangu Nant Caerau (5 yn methu) a Penypil (1). Mae 13 cais drosben y lle sy ar gael yn Nhreganna (o gymharu â diffyg o 24 llynedd) ond mae lle ar gael yn ysgolion Pwll Coch (11 ar gael) a Hamadryad (31) sy’n weddol agos. Mae’n werth nodi bod y galw yn y pedwar ward (Canton, Glanyrafon, Grangetown a’r Bae) nawr wedi cyrraedd 181 sy’n dechrau agosau at y cyfanswm o le sy ar gael rhwng y 3 ysgol (210) ac yn cyfiawnhau’r ymgyrch am ysgol arall yn yr ardal. Fe fyddai’n synhwyrol i dderbyn yr un plentyn a fethodd gael lle yn Ysgol Glan Ceubal yno am fod lleoedd gwag niferus yn yr Ysgol os nid yn y dosbarth.

O’r 9 ysgol sydd â lle gwag mae 4 yn bur agos at bod yn llawn: Y Creigiau (1 lle), Bro Eirwg (5), Gwaelod-y-garth (3) a’r Berllan Deg (4). Mae 2 o’r 4 arall yn ysgolion ar eu prifiant fydd yn symud i adeiladau newydd Ionawr 2019 sef Glanmorfa (34 plentyn/60 lle) a Hamadryad (29 plentyn/60 lle). Mae Penygroes (12/30) a sefydlwyd yn 2007 ond a dderbyniodd ddisgyblion am y tro cyntaf yn 2009 ddim erioed wedi derbyn mwy na hanner y plant posibl. Efallai bydd plant o ddalgylch y Wern yn ystyried ceisio yma. Coed-y-gof yw’r un olaf i’w hystyried lle mae 33 wedi ceisio’r 60 lle, ond yn aml mae’r ysgol hon yn llenwi yn ystod yr haf.

Rwy'n mawr obeithio y bydd canran sylweddol o’r 57 sydd wedi methu â chael lle ar y cynnig cyntaf yn derbyn ail ddewis nepell i ffwrdd ac yn ychwanegu o leiaf 40 at y cyfanswm i adfer twf yn y nifer sy’n dechrau addysg Gymraeg yn y ddinas eleni.

MICHAEL JONES

-

Y naw sir sy’n siomi 16-04-2018

-

Mae cwymp wedi bod yng nghanran y plant sy’n derbyn addysg Gymraeg mewn naw sir yng Nghymru - dyna honiad yr ystadegydd Hywel Jones.

Mae gwefan Hywel Jones - Statiaith - yn nodi’r cwymp yng nghanrannau’r disgyblion 7 oed sy’n derbyn addysg Gymraeg, rhwng 2012 a 2017. Dros Gymru gyfan bu twf o 22% i 22.5%, ond methwyd â chyrraedd targed y Llywodraeth o 25%.

Yr hyn sy’n bryderus yw bod gostyngiad wedi bod yn y ganran mewn naw sir yn ystod y cyfnod hwnnw, sef: Ynys Môn, Conwy, Sir Ddinbych, Sir Fflint, Sir Gaerfyrddin, Castell-nedd Port Talbot, Pen-y-bont ar Ogwr, Rhondda Cynon Taf, a Blaenau Gwent.

Bu’r twf mwyaf cyson yn Abertawe a Chaerdydd, gyda thwf hefyd ym Mro Morgannwg, Wrecsam a Thorfaen.

Nid yw cwymp yn y ganran, fodd bynnag, bob amser yn golygu bod llai o ddisgyblion yn derbyn addysg Gymraeg ym mhob sir. Mae nifer y disgyblion 5 - 10 oed mewn ysgolion cynradd yng Nghymru wedi cynyddu’n gyson ers 2011, o ryw 195,00 i 210,437 yn Ionawr 2017 (Canlyniadau Cyfrifiad Ysgolion, 2017, Llywodraeth Cymru). Yn cydredeg â hyn bu cynnydd yn nifer y disgyblion mewn ysgolion Cymraeg yn gyffredinol, gan gyrraedd 105,845 yn 2017 (104,959 yn 2016).

Mae’r twf mewn disgyblion i’w briodoli i gynnydd yn y gyfradd genedigaethau yn bennaf, a hefyd peth mewnfudo.
Yr hyn sy’n bryderus yw nad yw llawer o awdurdodau lleol wedi paratoi mewn da bryd ar gyfer y twf yn y boblogaeth. Mae ysgolion Saesneg, mewn sawl man, yn gorlenwi, fel y bu’n digwydd yn gyson gydag ysgolion cyfrwng Cymraeg. Canlyniad hyn yw nad oes cyflenwad o hen adeiladau ar gael ar gyfer eu trosi’n ysgolion Gymraeg.

Medd Wyn Williams, cadeirydd RhAG, “Mae’n glir bod angen cynllunio brys i gynyddu nifer yr ysgolion Cymraeg. Dim ond un ysgol Gymraeg sydd ym Mlaenau Gwent, er enghraifft. Os yw’r Llywodraeth o ddifrif am weld miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, mae’n rhaid rhoi rhaglen o dwf cyflym ar waith, ond does dim arwydd ar hyn o bryd bod hyn i ddigwydd.”

Ychwanegodd Wynn Williams, “Rydyn ni’n deall bod blaenoriaeth i ysgolion Cymraeg yn rownd nesaf cyllido ysgolion, ond fydd hyn ddim yn rhoi’r twf cyflym angenrheidiol. Fydd dysgu’r Gymraeg mewn ysgolion Saesneg ddim yn llwyddiannus chwaith, heb fod y Llywodraeth yn fodlon buddsoddi’n helaeth mewn hyfforddiant.”
“Mae angen i ni beidio â thwyllo’n hunain y bydd geiriau teg y Llywodraeth am y Gymraeg - a diolch amdanynt - yn dwyn ffrwyth heb fod gweithredu radical yn digwydd ar lawr gwlad.”

-

Datblygwyr tai yn anwybyddu Addysg Gymraeg 16-04-2018

-

MAE ysgolion cyfrwng Cymraeg yn cael eu hanwybyddu gan ddatblygwyr wrth iddynt farchnata ystadau tai newydd ledled y wlad.

Dyma yw canfyddiad mudiad Rhieni dros Addysg Gymraeg wrth feirniadu cwmnïau adeiladu sy’n rhestru ysgolion cyfrwng Saesneg ar eu gwefannau ond heb unrhyw gyfeiriad at ysgolion cyfrwng Cymraeg.

Mae’r mudiad wedi adnabod methiant i wneud hynny gan gwmnïau Bellway, Redrow, Persimmon a Taylor Wimpey, sy’n hyrwyddo tai newydd yn RhCT, Bro Morgannwg, Torfaen a Chasnewydd ymysg ardaloedd eraill.

Meddai Mark Bowen ar ran RhAG Bro Morgannwg,
“Rydw i’n cofio ymweld â swyddfa Taylor Wimpey yn y Rhŵs i ofyn am fwy o fanylion am y datblygiad yno. Yn ôl eu taflen, does dim opsiwn ar gyfer ysgol cyfrwng Cymraeg i deuluoedd, er gwaetha’r ffaith bod y datblygiad newydd yn nalgylch Ysgol Dewi Sant yn Llanilltud Fawr. Yn ôl gwefan Redrow Homes, y dewis cyfrwng Cymraeg agosaf i deuluoedd sy’n symud i fyw i ddatblygiad yn ardal y Bontfaen yw Caerdydd! Ac nid yw Bellway ychwaith yn ymwybodol o ddalgylch ysgolion cyfrwng Cymraeg i deuluoedd sy’n symud i dai newydd yn ardal Gwenfô a Chroes Cwrlwys.”
Dywedodd Wyn Williams, Cadeirydd Cenedlaethol RhAG,
“Does dim modd cyfiawnhau difaterwch y cwmnïau hyn at y Gymraeg. Nid yw’n dderbyniol rhoi camargaff mai addysg cyfrwng Saesneg yw’r unig ddewis sydd ar gael i deuluoedd sy’n ymgartrefu yn yr ystadau tai newydd hyn, Mae’n anorfod bod canran uchel yn mewnfudo i Gymru, a mwy na thebyg, yn gwbl anymwybodol bod ganddynt ddewis arall o ran addysg eu plant. Mae’r cwmniau dan sylw yn esgeuluso eu cyfrifoldebau ac yn amlwg yn trin y Gymraeg yn llai ffafriol.

“Mae hyn yn codi cwestiynau mawr o ran pa gyfarwyddyd y mae llywodraeth leol a chanol yn ei roi i ddatblygwyr o ran hyrwyddo’r Gymraeg fel rhan o’r Cynlluniau Datblygu Lleol. Pan gaiff addysg ei hystyried yng nghyd-destun cynllunio ystadau tai newydd, mae angen i awdurdodau lleol roi ystyriaethau ieithyddol yn ganolog yn y cynlluniau hynny. Dylent sicrhau bod datblygu trefol yn rhoi cyfle i gynyddu addysg Gymraeg.

“Rydym yn galw ar y cwmnïau hyn felly i edrych yn fanwl ar eu polisïau mewn perthynas â’r Gymraeg ac i ddechrau hynny trwy nodi ysgolion cyfrwng Cymraeg ar eu gwefannau. Wrth gynllunio at y miliwn, mae angen i’r Llywodraeth hefyd gyflwyno canllawiau sy’n caniatáu i rieni sy’n ymgartrefu yn yr ardaloedd hyn ddewis addysg Gymraeg yn hwylus.”

-

Lansiad swyddogol ffilm i hyrwyddo Addysg Gymraeg 06-02-2018

-

MAE’R iaith Gymraeg yn perthyn i ni gyd! Dyna yw neges ffilm fer newydd sbon sy’n cael ei lansio’n swyddogol heddiw (6 Chwefror 2018) yn Nhŷ Hywel, Bae Caerdydd wedi ei noddi gan Darren Millar AC a Llyr Huws Gruffydd AC.
Rhyddhawyd y ffilm cyn y Nadolig ac mae eisoes wedi creu cryn gynnwrf ar y cyfryngau cymdeithasol.

Mae’r ffilm, sy’n brosiect ar y cyd rhwng RhAG, Ymgyrch TAG a chwmni Orchard ac wedi ei ariannu gan Lywodraeth Cymru, yn anelu i gyflwyno profiadau rhieni a disgyblion am addysg Gymraeg. Mae cyfranogwyr y ffilm yn cynnwys rhieni Cylch Meithrin Grangetown a’r Bae, disgyblion Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr a phennaeth Ysgol Gynradd Gymraeg Hamadryad.
Y prif ysgogiad ar gyfer cynhyrchu’r ffilm oedd agor Ysgol Hamadryad yn 2016, yr ysgol Gymraeg gyntaf i wasanaethu ardaloedd Grangetown a Thre-biwt – dwy o ardaloedd mwyaf aml-ethnig ac amlddiwylliannol Cymru. Roedd sefydlu’r ysgol yn garreg filltir hanesyddol yn natblygiad addysg Gymraeg yng Nghaerdydd ac yn gam pwysig o ran sicrhau bod addysg Gymraeg ar gael yn hwylus i bob cymuned yn y ddinas.
Bydd y trefnwyr yn mynd ati i drefnu cyfres o weithdai a sesiynau gwybodaeth yn y gymuned er mwyn hyrwyddo’r ffilm a’i negeseuon craidd.
Meddai Huw Williams ar ran Ymgyrch TAG,
“Fel ymgyrchwyr iaith, rydym mor falch inni sicrhau ysgol i’r gymuned amlddiwylliannol hon i adeiladu ar bresenoldeb y Cylch Meithrin. Yn ganolog i’r ymgyrch oedd ein dyhead i weld plant o bob cefndir yn derbyn addysg Gymraeg, ac er bod gwaith eto i’w wneud er mwyn lledaenu’r neges, mae’r ffilm yn dangos unwaith i’r gwaith hwnnw gael ei gyflawni, bod y Gymraeg yn agor cyfleoedd, cysylltu diwylliannau ac yn hyrwyddo goddefgarwch.”

Yn ôl Ceri McEvoy, Cyfarwyddwr Datblygu RhAG,
“Mae’r iaith Gymraeg yn dreftadaeth ddiwylliannol gyffredin i bawb sy’n dewis byw yng Nghymru. Hyderwn y bydd y ffilm hon yn fodd o ddathlu hynny ac yn ein galluogi i rannu neges gadarnhaol am yr iaith fel erfyn all greu undod a theimlad o berthyn. Mae siwrnai gyffrous o’n blaenau wrth i unigolion a chymunedau newydd gofleidio’r Gymraeg am y tro cyntaf ac mae gwneud addysg Gymraeg yn hygyrch i bob cymuned yn rhan annatod o’r daith honno.”

Dywedodd Llyr Gruffydd, AC Plaid Cymru yn y Gogledd a’r ysgrifennydd cysgodol addysg: “Dwi’n falch iawn o fedru cefnogi a chyd-noddi lansiad y ffilm yma. Mae’r Gymraeg yn iaith i bawb yng Nghymru – o’r bryniau gwledig i ganol dinasoedd aml-ethnig. Mae ‘na waith ysbrydoledig yn cael ei wneud i sicrhau fod yr iaith yn rhan naturiol o nifer fawr o gymunedau ac fel rhywun sy’n treulio’i wythnos waith gan amlaf yn Nhre-biwt dwi’n hapus iawn i weld yr iaith yn ffynnu yma cymaint ag y mae hi adre yn Nyffryn Clwyd. Gobeithiaf y bydd y ffilm yn helpu pobl i ddeall fod yr iaith Gymraeg yn perthyn i bawb.”

Ychwanegodd Darren Millar AC Ceidwadwyr Cymreig,
“Rwy'n hynod falch o fod yn noddi lansiad y ffilm Addysg Gymraeg: Ewch Amdani. Hoffwn ddiolch i RhAG am hwyluso'r digwyddiad hwn, sy'n gam pwysig wrth ymestyn allan a hyrwyddo ein hiaith a’n treftadaeth diwylliannol. Dylid canmol RhAG am eu gwaith wrth helpu i alluogi amcanion 2050 a chyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg.”

Nodiadau

Gallwch wylio’r ffilm yma:

RhAG_Grangetown_WIP6 https://vimeo.com/252886300

Vimeo Password: RHAG18

Ymgyrch TAG: https://www.facebook.com/ymgyrchtag/

-

Cadeirydd cenedlaethol newydd RhAG

-

Cafodd Wyn Williams ei ethol yn Gadeirydd Cenedlaethol RhAG yn ein Cyfarfod Blynyddol yn Llandrindod ar 13 Ionawr, 2018.

Felly, pwy yw Wyn Williams?

Rho ychydig o dy gefndir os gweli di'n dda.

Hyfforddais fel cynhyrchydd radio yn Radio Ceredigion wedi imi adael coleg yn 1997, ble astudiais ieithyddeg ac Almaeneg ymysg pethau eraill. Penderfynais ymgyrchu am safonau iaith Gymraeg wedi imi gwyno am beiriant ateb Llywodraeth Cymru nad oedd yn ddwyieithog yn 2011, ac wedi cael yr ateb bod angen imi fod yn gwmni os am geisio i wella ar eu hymdrechion. Felly fe anwyd - Dai Lingual! Ar hyn o bryd dwi’n gweithio ar brosiectau cyffrous #MapioCymro ac ail-lansio papur newydd ‘Y Cymro’.

Pam ymgyrchu dros addysg Gymraeg?

Symudais i Fro Morgannwg er mwyn i fy mhlant gael addysg cyfrwng Cymraeg fel finnau, ac i raddau roeddwn i’n disgwyl bod yr agwedd at yr iaith ym Mhenarth a Chaerdydd yr un mor gadarnhaol â bro fy mhlentyndod sef ardal Aberystwyth. Nid felly y bu bob tro...rhaid inni gyd gymryd y cyfrifoldeb o wneud safiad dros ein credoau. Mae’r ymgyrch ddiweddar i sefydlu Ysgol Hamadrayad yn ardal Trebiwt, Caerdydd yn esiampl da.

Pa dri gair, yn dy farn di, sy'n disgrifio'r manteision o fod yn ddwyieithog orau?

Hyblyg, dysgedig, ymwybodol.

Beth yw'r prif heriau sy'n debygol o wynebu Addysg Gymraeg dros y blynyddoedd nesaf?

Sut mae creu’r gwaith - a’r gweithle - er mwyn cyflogi’r siaradwyr Cymraeg y mae’r system addysg yn eu cynhyrchu.

Beth yw dy weledigaeth ar gyfer RhAG dros y flwyddyn nesaf?

Rhannu ymarfer da #RhAGorol a hybu ein gwaith ni fel mudiad #RhAGweithiol (Ychwanegwch at y drafodaeth ar-lein os gwelwch yn dda!).

Oes gen ti unrhyw gyngor ar gyfer rhiant sy'n ystyried rhoi addysg Gymraeg i'w plentyn?

Erbyn hyn, diolch i'r drefn rydym yn gweld a chlywed fwyfwy am fanteision dwyieithrwydd: mae'n gwella'r cof, yn hwyluso canolbwyntio ac yn galluogi'r disgybl i weithio ar fwy nac un dasg. Hyn yn ogystal â'r manteision iechyd sydd yn ymwneud gyda chof a gweithgaredd ein hymennydd. Mae pobl ifanc yn mwynhau'r iaith, ac o ran y bwgan o waith cartref Cymraeg ar aelwyd ddi-Gymraeg, mae athrawon ac ysgolion wedi hen arfer cefnogi disgyblion o safbwynt hyn, felly does dim angen i rieni boeni am hynny o gwbl yn fy marn i. Mae'n haws hefyd dysgu ieithoedd eraill o fod yn ddwyieithog, felly pwy a ŵyr ble bydd siaradwyr Cymraeg y genhedlaeth nesaf yn cyrraedd ar ben draw eu taith ieithyddol! Yn syml iawn, addysg Gymraeg yw'r cychwyn gorau i blant Cymru: amdani felly; dwi'n edrych ymlaen i glywed am waith rhagorol ysgolion cyfrwng Cymraeg ym mhob cwr o'r wlad.